Tabaksindustrie in de Kempen

Tot enkele decennia geleden waren sigaren, sigaretten en pijpen onlosmakelijk verbonden met alle facetten van het dagelijks leven.

Roken gebeurde werkelijk overal; in klaslokalen, ziekenhuizen, kantoren, fabrieken, restaurants en het openbaar vervoer. En thuis natuurlijk! De geboorte van een kind bijvoorbeeld werd door de kersverse vader en opa gevierd met het opsteken van een extra lekkere sigaar.

Ontdekking van Amerika

Deze wijdverbreide gewoonte, die teruggaat naar de ontdekking van Amerika die naast tabak ook andere zaken zoals tomaten en aardappelen naar Europa bracht, werd vanaf de jaren zeventig van de vorige eeuw door de overheid geleidelijk aan meer en meer ingeperkt.

Geschikte zandgrond

Bronnen wijzen erop dat de handel in en fabricage van (snuif-) tabak in de Kempen teruggaan naar de zeventiende eeuw. In die tijd werd tabak al van heinde en verre aangevoerd, overgeslagen en verwerkt, met Eindhoven als centraal punt. Afzetgebieden waren onder andere de Belgische Kempen, het Luikerland en Pruissen. Overigens werd er ook hier op bescheiden schaal tabak geteeld. De Brabantse zandgrond leende zich daar goed voor.

Van Abbe en Mignot & Block

Opkomst grote fabrieken

In de 19e eeuw kwam de sigarenindustrie in de regio Eindhoven tot volle ontwikkeling. Jonge sigarenfabrikanten vestigden zich hier vanwege het gunstige vestigingsklimaat, veroorzaakt door het grote aanbod goedkope arbeidskrachten. Vooral kleine boeren op de zandgronden konden aanvankelijk als thuiswerkers een extra inkomen genereren door sigaren te maken.

In relatief korte tijd verschenen ook enkele grote fabriekscomplexen, waarvan Mignot & De Block (1858) en Van Abbe Sigarenfabriek (1908) in Eindhoven de bekendste zijn. De tabaksnijverheid beperkte zich niet tot Eindhoven. Ook in Bergeijk, Valkenswaard en naburige dorpen kwam de fabricage van sigaren goed op gang.

Het productieproces in de Sigarenfabriek Karel I

Vrouwen in dienst en opkomst sigarenbond

Snelle groei

Door de snelle groei van deze bedrijfstak ontstond al snel een personeelstekort. Daarom werden op een gegeven moment meisjes en jonge vrouwen in dienst genomen. De firma Mignot & De Block was de eerste die dit deed. Naar verluid was een bijkomend voordeel dat de meisjes en jonge vrouwen zuiniger waren met de tabak en een betere arbeidsmoraal hadden dan de mannen.

Ontwikkeling van de regio

De Brabantse sigarenmakers kregen steeds meer oog voor hun eigen belang en dat van hun vakgenoten. Dit bewustwordingsproces leidde in 1871 onder andere tot de oprichting van de Nederlandse Sigarenbond. De ontwikkeling van de sigarenindustrie in combinatie met de industrialisatie zorgde voor een opbloeiende economie en meer bestaanszekerheid voor de inwoners. De sigarenindustrie heeft dan ook een grote invloed gehad op de ontwikkeling van de regio.