Het Kasteel van Eindhoven was het tweede kasteel van de stad en maakte deel uit van de stadsversterkingen, waardoor het vaak een stadskasteel wordt genoemd.
Het werd waarschijnlijk gebouwd kort na 1389, toen Eindhoven het recht kreeg om stadsmuren te bouwen. Dit kasteel verving het oudere kasteel Ten Hage, dat buiten de stad lag en in 1420 aan de Augustijnen werd geschonken voor het klooster Mariënhage.
Kasteel van Eindhoven
Beeld: collectie RHCe, nr. 188369-009
Het kasteel werd niet permanent bewoond door de heren van Eindhoven, die ook andere bezittingen hadden zoals Cranendonck. De eerste schriftelijke vermelding van het kasteel dateert van 1482. Tijdens de heerschappen van de familie Van Egmont werd het kasteel gebruikt voor ontvangsten van hooggeplaatste gasten. In 1551 werd Willem van Oranje heer van Eindhoven door zijn huwelijk met Anna van Egmont. Hij was in 1563 op het kasteel aanwezig voor overleg met onder andere Lamoraal van Egmont en Filips van Montmorency.
Tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568–1648) speelde het kasteel een belangrijke militaire rol. Het werd meerdere malen belegerd, geplunderd, en van bezetter gewisseld — tussen Staatse en Spaansgezinde troepen. Vanaf 1573 vonden er zware gevechten plaats, met veel wisselende machtsverhoudingen. De bezettingen gingen gepaard met geweld, diefstal, en vernieling. In 1583 gaf de Spaanse veldheer Farnese de opdracht het kasteel te versterken. Toch volgden er nog vele in- en heroveringen, vaak met grote schade en verliezen voor de stad en het kasteel. In 1604 werd het door muitende troepen geplunderd en grotendeels verwoest.
Na deze periode raakte het kasteel definitief in verval. In de 17e eeuw werden delen gesloopt vanwege instortingsgevaar. Rond 1676 werd het resterende deel volledig afgebroken. Daarna bleef enkel het terrein bekend als “Casteelsveld”, dat als weiland in erfpacht werd uitgegeven.
Panorama van de Dijk (Vestdijk): gezien vanaf de Paterskerk met rechtsonder villa Craijenhof en in het midden huize Ravensdonck, ca. 1905
Beeld: Van Poppel, collectie RHCe,
In de 19e eeuw werd op deze locatie bebouwing gerealiseerd, waaronder een woning die later bekend werd als Villa Ravensdonck. Dit gebouw deed in de loop der jaren dienst als woonhuis, tabaksfabriek en ziekenhuisgebouw. Ondanks sloopplannen in de jaren 60 en 70 voor het zogenaamde Cityplan, werd de villa in 1968 tot rijksmonument verklaard. In 1980 werd het pand verkocht en verbouwd tot restaurant, een functie die het nog steeds vervult.
Bij archeologische opgravingen tussen 1985 en 2019 werden funderingen van het kasteel uit 1420 en 1500 teruggevonden, evenals talloze voorwerpen zoals haardstenen, vensterfragmenten, wapens, gebruiksvoorwerpen en voedselresten. Deze vondsten leverden waardevolle inzichten op over het kasteelleven en het dagelijks leven in die tijd.
Als eerbetoon werd in 2019 een nagebouwde hoek van de kasteelmuur geplaatst op de hoek Vestdijk/Ten Hagestraat, voorzien van een gefingeerde waterput en bankje, om het historische belang van het kasteel zichtbaar te maken voor het publiek.
