Je kon er vroeger bijna niet omheen: het Groot Ziekengasthuis in het centrum van Den Bosch. Menig Bosschenaar is hier geboren, werd er behandeld of moest er afscheid nemen van een geliefde.
Dit eennaoudste ziekenhuis van Nederland (het Reinier de Graaf Gasthuis in Delft is nét iets ouder) sloot in april 2011 na ruim 700 jaar de deuren. Wie nu in 's-Hertogenbosch aangewezen is op ziekenhuiszorg kan terecht bij het Jeroen Bosch Ziekenhuis, aan de rand van de stad.
De jongere gebouwen moesten wijken voor nieuwe woningen in de binnenstad. De monumentale panden, zoals het Mariapaviljoen en de kapel uit de jaren 1910, bleven behouden en kregen een nieuwe bestemming.
De geschiedenis van het Groot Ziekengasthuis, kortweg GZG, gaat terug tot de dertiende eeuw. De ziekenzorg lag toen in handen van gasthuiszusters die vooral armen, reizigers en bedevaartgangers verpleegden. Na de val van 's-Hertogenbosch in 1629 werden de zusters vervangen door lekenpersoneel.
Aan het einde van de negentiende eeuw ging het GZG deel uitmaken van de Godshuizen. Het algemene gasthuis werd hiermee katholiek en de zorg weer verleend door nonnen en broeders.
Het GZG is meermaals uitgebreid. In de jaren zestig gebeurde dat voor het laatst. Volksbuurt het Tolbrugkwartier, in de volksmond 'De Pijp', moest toen onder andere wijken voor een nieuwe zustersflat. Huizen, kroegen en hele straten verdwenen toen om ruimte te maken voor de uitbreiding van het ziekenhuis, een nieuw winkelcentrum, een politiebureau en een parkeergarage.
De sloopwoede in die periode was groot, maar gelukkig bleven de oudste gebouwen van het ziekenhuis voor Den Bosch behouden. Zo ook het Mariapaviljoen uit 1915. Het historische isolatie- en quarantainepaviljoen Sint-Rochus moest er wel aan geloven. Kinderen met besmettelijke ziekten, zoals tyfus, roodvonk en difterie, kwamen hier vanaf ongeveer 1940 terecht waar zij vóór die tijd in het Mariapaviljoen werden opgenomen.
Hier gold een strikt regime en ouders konden hun opgenomen kinderen vaak enkel door het raam bekijken. Ook de afdeling revalidatie was voor korte of langere tijd in dit gebouw gevestigd, zo blijkt uit deze videobeelden, gemaakt tijdens de verhuizing en afbraak van het Sint-Rochuspaviljoen in januari 1970.
Vanaf de jaren 80 van de vorige eeuw volgen verschillende fusies en overnames. Het grote ziekenhuis in de binnenstad blijkt steeds meer een last dan een zegen. In 2011 verhuizen de gefuseerde ziekenhuizen als Jeroen Bosch Ziekenhuis (JBZ) naar de nieuwe locatie in 's-Hertogenbosch-West.
Het Groot Ziekengasthuis in het centrum sluit dan definitief de deuren. Het gebied rondom het ziekenhuis is een aantal jaar daarvoor al helemaal op de schop gegaan. Langzaam maar zeker worden ook de gebouwen op het voormalige GZG-terrein een voor een afgebroken. Na jaren van leegstand gaat als laatste in 2025 ook de Zusterflat tegen de vlakte.
Op de plek waar eeuwenlang een ziekenhuis gevestigd was, wonen en werken nu honderden Bosschenaren. De zorg voor zieken verhuisde en de monumentale gebouwen van het voormalige GZG kregen een nieuwe bestemming. Wat verder rest zijn herinneringen en gelukkig ook velen aansprekende foto's en filmbeelden van deze voor velen belangrijke binnenstadslocatie.
