Luciferindustrie in Eindhoven

Wie vandaag door Eindhoven wandelt, ziet een moderne stad vol technologie, design en innovatie. Maar anderhalve eeuw geleden was het juist een kleine, snel groeiende industriestad waar een heel andere sector het vuur aanwakkerde: de luciferindustrie.

Vanaf 1870 speelde Eindhoven een hoofdrol in de Nederlandse productie van lucifers, een verhaal dat begint met het bedrijf Mennen & Keunen.

Het was bankier Christiaan Mennen die samen met zijn zwager Everardus Keunen in 1870 de eerste grote Nederlandse luciferfabriek oprichtte aan de Bergstraat. De timing was gunstig. De lucifer, een Zweedse uitvinding uit 1844, begon net aan populariteit te winnen.

De perfecte omstandigheden

Eindhoven bleek een ideale locatie: de streek beschikte volop over populierenhout en goedkope arbeidskrachten. De invoering van rode fosfor maakte de lucifer bovendien veiliger, waardoor het product werd verkocht als Safety Matches, vaak met expliciete verwijzing naar het Zweedse patent.

Hoogtijdagen begin 1900

Luciferfabriek Mennen & Keunen

Mennen & Keunen Koninklijke Fabrieken. Onschadelijke en vonkvrije lucifers, 03-06-1884

Foto: vervaardiger onbekend, collectie Regionaal Historisch Centrum Eindhoven, nr. 15231

Binnen 15 jaar

Van 200 naar 900 medewerkers

De fabriek floreerde onmiddellijk. Waar er in het eerste jaar zo’n 200 mensen werkten, waren dat er in 1885 al 900. Een deel van het werk vond nog plaats in huisnijverheid, een typisch onderdeel van de industriële overgangsperiode. De kleurrijke spanen luciferdoosjes met molenillustraties, beter bekend als molenlucifers, werden een bekend product.

Eindhoven trok al snel meer luciferproducenten aan. In 1880 kwam Vissers & Langemeijer erbij, gevestigd aan de Vestdijk, maar amper vier jaar later werd het bedrijf ingelijfd door Mennen & Keunen. De groei van de industrie leidde uiteindelijk tot overcapaciteit. Om de markt te stabiliseren, bundelden vier fabrieken – in Eindhoven, Deventer, Amersfoort en Apeldoorn – in 1887 hun krachten in de Vereenigde Nederlandsche Lucifersfabrieken (VNLF). Binnen enkele jaren bleven alleen de Eindhovense productieafdelingen over.

Grote impulsen

In de 20e eeuw

Een luchtopname van Molen Lucifers gevestigd sinds 1870, 06-09-1937 KLM Aerocarto

Foto: KLM Aerocarto, collectie Regionaal Historisch Centrum Eindhoven, nr. 29280

Rond 1920 kreeg de industrie opnieuw een grote impuls door de Zweedse ondernemer Ivar Kreuger, die wereldwijd luciferfabrieken opkocht en zo ook de Nederlandse fabrieken verenigde in de Vereenigde Hollandsche Lucifersfabrieken (VHLF). Uiteindelijk belandde vrijwel de gehele sector onder de vlag van Swedish Match.

Productieproces lucifers in Eindhoven, 1963

Beeld: Beeld en Geluid, Polygoon journaal, collectie Regionaal Historisch Centrum Eindhoven, nr. 30030_001

Einde van een tijdperk

Het laatste hoofdstuk van de Nederlandse luciferproductie speelde zich af in Eindhoven zelf. Hoewel er in 1967 nog een moderne fabriek werd geopend, werd de productie op 31 december 1979 voorgoed stopgezet. Sindsdien worden er in Nederland geen lucifers meer gemaakt.

Vandaag herinnert slechts één indrukwekkende hal aan de Vestdijk aan dit vurige verleden. De voormalige fabriekshal, met originele gietijzeren pilaren en verweerde muurschilderingen, staat op de nominatie om als industrieel monument behouden te blijven. Daarmee blijft het verhaal van Eindhoven als luciferstad voortleven — als een vonk die de industriële ontwikkeling van de stad op gang bracht.